Chia sẻ Nghị định 20/2017/NĐ-CP về giao dịch liên kết: Bước ngoặt trong quản lý thuế và chống chuyển giá tại Việt Nam

[Thanh Tấn]

Nghị định 20/2017/NĐ-CP về giao dịch liên kết về giao dịch liên kết được Chính phủ ban hành ngày 24/02/2017 và chính thức được áp dụng vào ngày 01/05/2017. Nghị định 20/2017/NĐ-CP về giao dịch liên kết đặt ra khung pháp lý, nhằm quản lý và điều chỉnh các giao dịch liên kết trong lĩnh vực thuế. Nghị định này cung cấp nhiều nội dung cần thiết giúp các doanh nghiệp hiểu rõ hơn về nghĩa vụ của mình trong việc xác định giá giao dịch.

Tầm quan trọng đối với quản lý thuế, phòng chống chuyển giá​

Nghị định 20/2017/NĐ-CP về giao dịch liên kết có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc quản lý thuế và phòng chống chuyển giá tại Việt Nam. Trước khi nghị định này ra đời, hoạt động giao dịch liên kết thường thiếu minh bạch, tạo điều kiện cho một số doanh nghiệp lợi dụng để chuyển lợi nhuận ra nước ngoài, làm giảm nghĩa vụ thuế thực tế phải nộp. Điều này không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn tạo ra sự bất bình đẳng trong môi trường kinh doanh.
Đối với doanh nghiệp, Nghị định 20/2017/NĐ-CP về giao dịch liên kết tạo ra hành lang pháp lý rõ ràng: nghĩa vụ kê khai, mức khống chế chi phí lãi vay, cũng như trách nhiệm báo cáo lợi nhuận liên quốc gia. Khi tuân thủ đúng quy định, doanh nghiệp không chỉ hạn chế rủi ro pháp lý mà còn xây dựng được chiến lược quản trị thuế minh bạch.
Nghị định 20/2017/NĐ-CP về giao dịch liên kết về giao dịch liên kết góp phần quan trọng vào việc bảo vệ nguồn thu ngân sách Nhà nước, tạo môi trường đầu tư công bằng, đồng thời gắn kết Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế về phòng chống xói mòn cơ sở thuế và chuyển lợi nhuận (BEPS). Đây chính là nền tảng cho sự phát triển bền vững của hệ thống quản lý thuế.

Phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng​

Trong khuôn khổ quy định về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết, Nghị định 20/2017/NĐ-CP đã xác định rõ phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, làm cơ sở pháp lý cho việc kê khai, xác định giá giao dịch liên kết. Trước hết, cần xem xét cụ thể phạm vi điều chỉnh của Nghị định 20/2017/NĐ-CP về giao dịch liên kết để hiểu rõ những nội dung mà nghị định này điều chỉnh và điều kiện áp dụng đối với các doanh nghiệp có quan hệ liên kết.

Phạm vi điều chỉnh​

Nghị định 20/2017/NĐ-CP về giao dịch liên kết đưa ra khung pháp lý toàn diện về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có phát sinh giao dịch liên kết. Cụ thể, nghị định quy định rõ nguyên tắc, phương pháp cũng như trình tự và thủ tục để xác định giá giao dịch liên kết theo bản chất kinh tế, đảm bảo phù hợp với giá thị trường. Đồng thời, văn bản này cũng đặt ra nghĩa vụ của người nộp thuế trong việc kê khai, xác định giá giao dịch liên kết, cũng như thực hiện kê khai và nộp thuế đầy đủ. Bên cạnh đó, nghị định còn quy định trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước trong khâu giám sát, kiểm tra và thanh tra thuế đối với doanh nghiệp có hoạt động liên kết, qua đó hạn chế tình trạng chuyển giá và thất thu ngân sách.
Phạm vi điều chỉnh của Nghị định 20/2017/NĐ-CP về giao dịch liên kết bao gồm tất cả các giao dịch phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh giữa các bên có quan hệ liên kết theo quy định tại Điều 5 của nghị định. Tuy nhiên, một số giao dịch đặc thù như mua bán hàng hóa, dịch vụ thuộc diện Nhà nước quản lý giá sẽ được thực hiện theo quy định riêng của pháp luật về giá, không nằm trong phạm vi áp dụng của nghị định này

Đối tượng áp dụng​

Bên cạnh phạm vi điều chỉnh, Nghị định 20/2017/NĐ-CP cũng quy định rõ đối tượng áp dụng, nhằm xác định những tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm thực hiện các nghĩa vụ liên quan đến giao dịch liên kết. Cụ thể bao gồm:

• Những đơn vị sản xuất, kinh doanh hàng hóa và dịch vụ (gọi chung là người nộp thuế) thuộc diện nộp thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) và có phát sinh giao dịch với các bên có quan hệ liên kết theo quy định Điều 5 Nghị định 20/2017/NĐ-CP về giao dịch liên kết về giao dịch liên kết.
• Tổng cục Thuế, Cục Thuế và Chi cục Thuế
• Cơ quan Nhà nước, tổ chức, cá nhân khác có liên quan

Sau khi xác định rõ phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, Nghị định 20/2017/NĐ-CP về giao dịch liên kết tiếp tục quy định cụ thể trách nhiệm của người nộp thuế và quyền hạn của cơ quan thuế trong việc quản lý, kê khai và xác định giá giao dịch liên kết, nhằm đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong nghĩa vụ thuế.

Nguyên tắc áp dụng​

Nghị định 20/2017/NĐ-CP về giao dịch liên kết, người nộp thuế khi phát sinh giao dịch liên kết có trách nhiệm thực hiện kê khai đầy đủ và loại trừ những yếu tố có thể làm giảm nghĩa vụ thuế do sự chi phối của quan hệ liên kết.
Đối với cơ quan thuế, Nghị định 20/2017/NĐ-CP về giao dịch liên kết trao quyền quản lý, kiểm tra và thanh tra chặt chẽ giá giao dịch liên kết của người nộp thuế. Cơ quan thuế áp dụng nguyên tắc giao dịch độc lập và nguyên tắc “bản chất quyết định hình thức” để loại bỏ những giao dịch liên kết mang tính chất làm giảm nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp. Khi cần thiết, cơ quan thuế có thể điều chỉnh giá giao dịch liên kết nhằm xác định đúng và đủ nghĩa vụ thuế đối với ngân sách nhà nước.
Nguyên tắc giao dịch độc lập được áp dụng thống nhất theo chuẩn mực quốc tế, dựa trên các quy định trong Hiệp định tránh đánh thuế hai lần mà Việt Nam đã ký kết. Điều này vừa đảm bảo sự minh bạch, vừa tạo môi trường cạnh tranh công bằng giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Quy định các bên có quan hệ liên kết theo Nghị định 20/2017/NĐ-CP về giao dịch liên kết​

Để xác định chính xác các bên thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định 20/2017/NĐ-CP, việc nhận diện mối quan hệ giữa các bên liên kết là yếu tố quan trọng. Nghị định đã quy định cụ thể về các dạng mối quan hệ được xem là có liên kết, làm cơ sở cho việc kê khai, xác định giá và nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp.

Quy định về mối quan hệ của các bên có quan hệ liên kết (gọi chung là “bên liên kết”).​

Theo quy định tại Nghị định 20/2017/NĐ-CP về giao dịch liên kết, các bên được xem là có quan hệ liên kết khi giữa họ tồn tại sự chi phối, kiểm soát hoặc tham gia về vốn, đầu tư và quản lý dưới bất kỳ hình thức nào. Cụ thể, bao gồm các trường hợp sau:

• Bên tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào việc điều hành, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu tư vào bên kia.
• Các bên cùng chịu sự điều hành, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu tư của bên khác (trực tiếp hoặc gián tiếp)

Từ những quy định trên, có thể thấy các bên liên kết không chỉ bao gồm doanh nghiệp trong cùng một tập đoàn hay công ty mẹ – công ty con, mà còn mở rộng đến nhiều chủ thể khác có mối quan hệ kiểm soát, đầu tư hoặc điều hành lẫn nhau theo quy định của Nghị định 20/2017/NĐ-CP về giao dịch liên kết.

Xem chi tiết: Tại đây